Data-driven Modelling of Structured Populations: A Practical Guide to the Integral Projection Model

Stephen P. Ellner, Dylan Z. Childs, Mark Rees (auth.)

Introduction to Management, 13th Edition International Student Version

John R. Schermerhorn, Jr., Daniel G. Bachrach

بررسی رابطه حمایت سازمانی ادراک شده و تعارض کار خانواده و خانواده کار بر سلامت روانی کارکنان آتش

چکیده:

 هدف از انجام پژوهش حاضر بررسی رابطه حمایت سازمانی ادراک شده و تعارض کار خانواده و خانواده کار بر سلامت روانی کارکنان آتش نشانی شیراز می­باشد. نمونه این پژوهش شامل 152 نفر از کارکنان بودند که به صورت تصادفی ساده از بین کلیه کارکنان(260 نفر) انتخاب و با استفاده از پرسشنامه­های مربوطه مورد ارزیابی قرار گرفتند. طرح پژوهش حاضر توصیفی و از نوع همبستگی است. نتایج نشان داد که در بین ابعاد تعارض کار-خانواده بیشترین میزان همبستگی مربوط به متغیر تعارض کار در خانواده مبتنی بر توان فرسایی با نمره کل سلامت عمومی و کمترین میزان همبستگی نیز مربوط به بعد علائم افسردگی با متغیر تعارض کار در خانواده مبتنی بر رفتار است.همچنین یافته­های حاکی از آن است که بیشترین همبستگی بین ابعاد سلامت عمومی و نمره کل آن با متغیر تعارض خانواده-کار مربوط به همبستگی علائم اضطرابی و اختلال خواب با تعارض خانواده در کار مبتنی بر رفتار می باشد، پیشنهاد می­شود اجرای این تحقیق با دامنه گسترده­تر به منظور مطالعه تأثیر متغیرهای دیگر بر سلامت روانی آتش­نشانان انجام­گیرد.

 کلید واژه­ها: حمایت سازمانی ادراک شده، تعارض کار-خانواده و خانواده-کار، سلامت روان

فصل نخست:

کلیات پژوهش

 1-1 مقدمه:

سلامت روانی، در واقع جنبه­ای از مفهوم کلی سلامتیاست و بر کلیه روش­ها و تدابیری اطلاق می­شود که برایجلوگیری از ابتلا به بیماری­های روانی، درمـان و تـوان­بخـشی آن­هـابه­کار می­رود(هاشمی نظری،1384). در تعریف سلامت روانی مشکلی که وجود دارد این است که هنوز تعریف صحیح و قابل قبولی برای بهنجاریوجود ندارد(هاشمی نظری،1384). سازمان جهانی بهداشت در تعریف سلامتی آن راحالت رفاه کامل جسمی، روانی و اجتماعی و نه فقط نبود بیماریمی­داند و بر این نکته تأکید دارد که هیچ یک از این ابعاد بر دیگری اولویت ندارد. در گـذشته در بسیاری از کشـورهای جهان، به دلیل توجه اصـلی به اولویت­های بهداشتی همچون بیماری­هایعفونی و واگیردار، سلامت روان کمتر مورد توجه قرار گرفتهاست(گناوا،2001به نقل از هاشمی نظری). امروزه در اکثر کشورهای جهان تلاش برای صنعتی شدن هر چه بیشتر از یک سو و از سویی دیگر رشد سریع جمعیت، شهرنشینی و مهاجرت به چشم می­خورد. به دنبال این تغییراتبنیادین، روز به روز بر استرس­ها و مشکلات روانی اجتماعیجوامع افزوده شـده و جهـان شـاهد تغییرات عمـده در اپیدمیولـوژیبیماری­ها و نیازهـای بهـداشتی افراد خواهد بود. به­گـونه­ای کهبیماری­های روانی، در صدر عوامل ایجادکننده ناتوانی و مرگ­های زودرس قرار می­گیرند. شیوع بالای این بیماری­ها و ناتوانی طولانی مدت و مزمن همراه آن­ها، باعث شده تا اینمشکلات در تمامی جوامع به عنوان یک اولویت بهداشتی موردتوجه قرار گیرد(گناوا،2001 به نقل از هاشمی نظری). نگاهی به آمار و ارقام منتشر شده در زمینهشیوع اختلالات روانی در کشورهای مختلف جهان و ایران، اهمیت و ضرورت توجه به بهداشت روان را مشخص­تر می­نماید(هاشمی نظری،1384). طبق برآورد سازمان جهانی بهداشت در سال 2002 میلادی، حدود 500 میلیون نفر در دنیا مبتلا به یکی از اختلالات روانیهـستند که حدود نیمـی از آن­ها را اختلالات خفیف روانی همچونافسردگی و اضطراب تشکیل می­دهند(گناوا،2001 به نقل از هاشمی نظری). مرور مطالعات انجام گرفته در زمینه وضعیت سلامت روانافراد 15 سال و بالاتر در ایـران، نشان دهـنده این است که به طور متوسط ​​حدود 21 درصد افراد جامـعه از اختلالات روانی رنج می­برند و زنان نسبت به مردان از آسیب­پذیری بالاتری برخوردارند(نوربالا،1381). در بعضی از تعاریف ارائه شده در زمینه سلامت روانی، سازگاری با محیط اهمیت زیادی دارد. طبق این تعریف، شخصی که بتواندبا اعضای خانواده، همکاران، همسایگان و به طور کلی اجتماع پیرامون خود خوب سازگار شود از نظر بهداشت روانی بهنجار خواهد بود(هاشمی نظری ،1384). تعـارض­ها و کشمـکش­های درونی و بیرونی خود را حـل نمـوده و در مقابل ناکامی­های اجتناب ناپذیر زندگی مقاومتخواهد داشت(هاشمی نظری،1384). اگر کسی توان انجام دادن این کارها را نداشتهباشد و با محیط خود به شیوه نامناسب و دور از انتظار برخورد کند از سلامت روانی کمتری برخوردار خواهد بود. بنابراین شرطبرخورداری از سلامت روانی در سطح عالی آن است که شخصبتواند در موقعیت­های دشوار انعطاف­پذیر بوده و توانایی این را داشته باشد که در هر موقعیتی تعادل روانی خود را به­دست آورد(حسینی،1380به نقل از هاشمی نظری). عوامل بسیاری باعث بر هم خوردن سلامت روانی می­شودکه از جمله آن­ها می­توان به عدم رعایت عدالت اجتماعی، فراهمنبودن فرصت­های شکوفایی برای افراد، وجود تبعیض­هایغیرمنطقی و عدم ایجاد امنیت اجتماعی اشاره نمود(پورافکاری1382). استرس­های روانی عوامل دیگری هستند که می­توانند سلامت روان افراد را به خطر اندازند. بررسی­های گوناگون در جهان نشان داده­اند استرس­های روانی، برای هر فرد و سازمانی، هزینه و خسارات زیادی را به همراه دارند. در محیط­های کاری استرس موجب کاهش کارآیی، غیبت و جابجایی کارگران را موجب می­گردد و آموزش نیروی جایگزین به جای کارگرانی که به علت ابتلا به بیمـاری روانی کار خود را از دست می­دهـند، هزینه­هـای سنگینی را بر سـازمان و مـؤسسه تـحمیل می­کنند(هاشمی نظری،1384). تاکنون مطالعات متعددی در زمینه بررسی وضعیت سلامت روان در موقعیت­های مختلف انجام گرفته است. نتایج این بررسی­ها همگی مؤید این مطلب می­باشنـد که مطالعه وضعیت سلامت روان افـراد می­تـواند اطلاعـات ارزشمنـدی را در زمینه برنامه­ریزی­های آموزشی، درمان و پیشگیری از بروز اختلالات روانی در اختیار مسئولان، برنامه­ریزان و مدیران سازمان­ها و مراکز ارایه دهنده خدمات قرار دهد(هاشمی نظری،1384).

جامعه­شناسان بر این باورند که سلامتی و بیماری روانی، صرفاً واقعیاتی زیست­شناختی و یا روانشناختی نیستند، بلکه به طور هم­زمان، دارای ابعاد و ماهیت اجتماعی نیز می­باشند. عوامل اجتماعی، همان­گونه که می­توانند نقش مهمی در ایجاد، حفظ و ارتقاء سلامتی ایفا نمایند؛ در بروز، شیوع و تداوم بیماری نیز دارای سهمی اساسی­اند. به دیگر سخن، گرچه تردیدی نیست که افراد در میزان آسیب­پذیری نسبت به بیماری­های روانی با یکدیگر تفاوت­های زیستی و فردی دارند، اما مسئله این است که میزان این تفاوت­ها تحت تأثیر مـوقعیت اجتمـاعی و حـتی مـهم­تر از آن، بـرداشتی که افـراد از آن مـوقعیت دارنـد به مـراتب بیش­تر می­شود(کوکرین، 1376). از این رو، توجه به عـوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت روان اهمیت بسیار می­یابد که یـکی از مـهم­ترین این عـوامل، مـیزان حـمایت اجتماعـی ادراک و یا دریـافـت شـده تـوسـط افـراد می­باشد(ریاحی1389).

اکثر پژوهش­های انجام شده به بررسی ارتباط حمایتاجتماعی با سلامت روان پرداخته و تأثیرآشکار حمایت اجتماعی ادراک شده بر سلامتی و آسایش روانی را تأیید نموده­اند(کورنمان و همکاران، 2003 ). بخش اعظم این تلاش­های پژوهشی، بر این فرض متمرکز شده­اند که سطح پایین­تر حمایت اجتماعی، خطر ابتلا به نشانه­های افسردگی را افزایش می­دهد(ریاحی1389). هندرسون(1992) با انجام یک فراتحلیل، به این نتیجه رسید که علیرغم به کارگیری مقیاس­های متفاوت برای سنجش میزان حمایت اجتماعی و افسردگی، در تمام پژوهش­های انجام شده، نتایج ثابتی راجع به اثرات مثبت حمایت اجتماعی در کاهش ابتلای به افسردگی، مشاهده شده است(ترونر ترونر،306:1999 به نقل از ریاحی1389).

نتایج پژوهش­ها نشان می­دهند که سطوح بالاتر حمایت اجتماعی با سطوح پایین­تر افسردگی و اضطراب، مرتبط است و تصور می­شـود که حـمایت اجتمـاعی، به عنوان سپری ضربه گیر در مقابل استرس عمل می­کند(لاندمن پیترز و همکاران، 2005 ). همچنین، بین میزان افسردگی با منابع ساختاری حمایت اجتماعی (عضویت گروهی، اندازة شبکه و پیوند قوی) رابطة معناداری وجود داشته و میزان افسردگی در گروه­های کوچک­تر، شبکه­های بزرگ­تر و در بین متأهلین، کم­تر بوده است(قدسی،1382).

عدمهماهنگی و سازگاری نقش­های زندگی و کار که پیامد اصلی آن تجربه تعارض کار-خانواده است، تعادل زیستی و روانیبدن را بر هم خواهد زد. فرون[1](2000) بیان می­کند که هم تعارض کار-خانواده و هم تعارض خانواده-کار، هر دو با بیماری­های اضطرابی و بیماری­های خلقی رابطه­ی مثبت دارد(به نقل از ابای، کاسپر، لاک وود، بوردوکس، و برینلی[2]، 2005)مطابق با مفهوم همئوستازی[3] که توسط والتر کانن[4](1935) ارائه گردید، سیستم بدنی انسان در خروج از تعادل واکنش نشان می­دهد و به منظور پاسخ به این شرایط، دچار فشار روانی می­گردد(بذرافکن1390).

 1-2 بیان مسأله :

سلامتازنیازهایاساسیانساناستکهدرتوسعهپایدارنقش حیاتیدارد.اگرچهدرابتدافقطبهسلامتجسمبهعنوانسلامتی توجهمی­شد؛باپیشرفتعلمورسیدنبهسطحیقابلقبولاز سلامتجسمیوبامبارزهعلیهبسیاریازبیماری­ها،بشربه جنبه­هایدیگرسلامتازجملهسلامتروانتوجهکردهاست . باتوجه به اینکه افراد روزانه زمانی را در سـازمانی که با آن کار می­کنند می­گذرانند، سازمان می­تواند تأثیر بسزایی بر سلامت روانی فرد داشته باشد. از جمله این عوامل تأثیرگذار تعارضی است که کارکنان نوبت کار بین خانواده و کار دارند. اگر کار و خانواده را دو حوزه­ی مجزا در نظر بگیریم درک ما از هر دو نهاد ناقص خواهد بود(پیت کاتسوفزکوسک و سوییت[5]،2005). انسـان­ها از ابتدا باید مسئـولیت­های خانوادگی­شان را با دغدغه­های اقتصادی هماهنگ می­کردند. مباحث آکادمیک و سیاست­گذاری­های در این زمینه سابقه طولانی دارد.( پیت-کاتسوفز و دیگران،2005)به طور تاریخی زنان مراقب اصلی خانواده هستند و با افزایش تعداد آن­ها در نیروی کار، استعاره تعارضکار-خانواده به عنوان یک فشار فزاینده در زندگی حرفه­ای پدیدار شده است(پاراسورامان[6]،1999).مطالعات اولیه درباره تعارض کار-خانواده تک سویه بود. تعارض کار-خانواده[7]از جمله عوامل استرس­آور ناشی از نقش است، چرا که این تعارض گویای ناهمخوانی و تضاد بین الزامات و خواسته­های

[1] Frone

[2]Abai, Casper,

[3]Homeostasis

[4]wa lter Cannon

[5]Pitt-Catsouphes, M., Kossek, E. E., & Sweet.

[6]Parasuraman

[7]Work Family Conflict: WFC

Probability, 2nd Edition: An Introduction with Statistical Applications

John J. Kinney

Cirque Global: Quebec’s Expanding Circus Boundaries

Louis Patrick Leroux; Charles R. Batson; (eds.)