
به نام خداوند مهربان
با سلام خدمت دوستان و دانشجویان گرامی
در این فایل آموزشی شما با طراحی باند فرودگاه و طبقه بندی فرودگاه آشنا خواهید شد.
.jpg)
این فایل آموزشی شامل طراحی هندسی فرودگاه ،همراه با بهترین فرمولها
قیمت این فایل آموزشی بسیار کمتر از ارزش واقعی آن است.
تقدیم به دانشجویان و علاقه مندان این رشته گرد آوری شده توسط اساتید برتر کشور.
.jpg)

Christian Tinnefeld (auth.)

Richard T. Herman, Robert L. Smith

پاورپوینت تزیینات مساجد دوره صفویه
43 اسلاید شامل:
فهرست مطالب
نحوه بوجود آمدن مساجد
معماری و تزیینات مساجد در اوایل اسلام
تاریخچه صفویان
آجرکاری دوره صفویه
تزیینات دوره صفویه
آجرکاری
گچبری
کاشیکاری
طرح و نقش
مقرنس کاری
کتیبه و نقوش هندسی
آینه کاری
طاق نما و نغول تزیینی
نورگیر
ازاره
منبت کاری
درها
حجاری
خطاطی
رنگ








فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل دوم:مبانی نظری پژوهش (رئالیسم تهاجمی)12
بایسته های اساسی نظریه رئالیسم تهاجمی.. 14
تفاوت واقعگرایی نئوکلاسیک با رئالیسم کلاسیک... 25
قدرت های بزرگ و علل انگیزه های تهاجمی.. 27
واقع گرایی تهاجمی و سیاست خارجی.. 30
اوراسیاگرایی و سیاست تهاجمی روسیه. 34
رهبران فکری نواوراسیاگرایی.. 44
ویژگی های اصلی نواوراسیاگرایی.. 45
نگاهی به نواوراسیاگرایی دوگین.. 46
اوراسیا گرایی و بایسته های سیاست خارجی.. 47
فصل چهارم: اصول سیاست خارجی روسیه. 50
روسیه در جستجوی هویت از دست رفته. 53
روسیه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی.. 58
رئالیسم روسی و دکترین های نظامی.. 63
بنیادهای سیاست خارجی پوتین.. 68
اقدامات پوتین در قالب رویکرد اوراسیاگرایی.. 69
سیاست خارجی روسیه در دوره پوتین.. 71
محورهای تهاجم وارانه ی سیاست های پوتین.. 75
فصل پنجم: نقش اوراسیاگرایی در سیاست خارجی روسیه. 101
نقش اوراسیاگرایی در سیاست خارجی روسیه. 80
اهمیت قفقاز و آسیای مرکزی برای روسیه. 82
کشورهای مستقل مشترک المنافع. 83
اهداف اقتصادی روسیه در CIS. 84
اهداف امنیتی و سیاسی روسیه در CIS. 84
شکل گیری و تأسیس سازمان منطقه های گوآم. 86
تأثیر اوراسیاگرایی بر روابط روسیه و آمریکا90
الگوی چین در سیاست خارجی روسیه. 96
چند قطبی یا چند جانبه گرایی.. 98
نقش انرژی سیاست خارجی روسیه. 100
فصل ششم:نتیجه گیری و چشم انداز آینده132
نتیجه گیری و چشم انداز آینده110
چکیده
|
نقش اوراسیاگرایی در سیاست خارجی روسیه سمیرا طالبی |
فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی نقطه ی عطفی برای تغییر ماهیت نظام بین الملل از دوقطبی به تک قطبی و همچنین تقلای کشور روسیه برای بدست آوردن ثبات و امنیت بود. روسیه در جستجوی هویت از دست رفته ی خویش به این واقعیت دست یافت که سیاست آتلانتیک گرایی و دنباله روی از تک قطب نه تنها دردی از آن دوا نکرد، بلکه سبب انحطاط و سرخوردگی هر چه بیشتر آن در سطح داخلی و خارجی شد. اما با روی کار آمدن پوتین پنجره ای از امید به روی مردم روسیه گشوده شد و اتخاذ رویکرد اوراسیاگرایی از سال 2000 میلادی، سبب جلب توجه روسیه به کشورهای حوزه ی آسیای مرکزی و قفقاز شد و از آن پس، روسیه نه تنها از تک قطب دنباله روی نمی کند بلکه با ابزاری همچون انرژی، تشکیل اتحادیه ها و سلطه بر جمهوری های بازمانده از شوروی آن را به چالش نیز می کشد و از سوی دیگر رویکرد اوراسیاگرایی روحیه ی تهاجمی را نیز در روسیه افزایش داده است؛ لذا، پژوهش حاضر با بهره گیری از رویکرد رئالیسم تهاجمی در صدد پاسخ به این سوال است که، نقش و تأثیرات نگرش اوراسیاگرایی در سیاست خارجی روسیه چیست؟ روسیه برای اجرای سیاست اوراسیاگرایی در سه سطح بین المللی، منطقه ای و ملی با چه چالش ها و فرصت هایی روبرو است؟ فرضیه ی نویسنده این است که اوراسیاگرایی به عنوان یک رویکرد محبوب در میان اکثر مردم روسیه با نگاهی ویژه به کشورهای استقلال یافته از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، سعی در تأمین منافع ملی روسیه و تثبیت جایگاه آن در عرصه ی بین المللی از طریق ایجاد اتحادیه های منطقه ای، همگرایی با کشورهای مشترک المنافع و معرفی روسیه به عنوان یک قطب رقیب در برابر هژمون، است. روش جمع آوری اطلاعات این رساله، کتابخانه ای و یافته های تحقیق عمدتاً به شیوه ای توصیفی- تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته است.
واژگان کلیدی: اوراسیاگرایی، سیاست خارجی روسیه، نظام بین الملل، رئالیسم تهاجمی، کشورهای مستقل مشترک المنافع.
Abstract
The Role Of Eurasianism In Russia Foreign Policy
Samira Talebi
The Collapse of the USSR was a turning point for changing the nature of the international system from bipolar to unipolar and Russia and also the striving to achieve stability and security.Russia in search of its lost identity found this fact that the following of Atlantics policy and Uni polar not only has no benefits but also caused degeneration and more frustrated in its domestic and foreign. But with the rise of Putin, a window of hope has opened for Russian and the Eurasians approach, from 2000, led attention to the countries of Central Asia and the Caucasus in Russia. So, Russia does not obey America and with tools such as energy, unionization and domination on legacy of Soviet also takes on the challenge and the adaptation of Eurasian approach has improved the aggressive mood in Russian too. Therefore, this study utilizes realism offensive approach that seeks to answer the question, what is the impact of Eurasians attitude in Russian foreign policy? Which challenges and opportunities are there for Russia in implementing Eurasian Policy at three levels: international, regional and national? The authors hypothesis is that Eurasianism as a popular approach among Russian, with a special focus on the states of the Soviet Union, Trying to provide Russias national interests and stabilize its position in the international arena through the creation of a regional union, convergence with CIS and a rival pole of hegemony. The method of collecting data for this thesis is library and research findings have been studied mainly descriptive and analytical manner.
Keywords: Eurasianism, Russia Foreign Policy, International System, OffensiveRealism, Commonwealth of Independent States (CIS).
فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی پیامدهای منفی زیادی را برای روسیه در حوزه های مختلفِ ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی به همراهداشت و علاوه بر این سبب تحولات گسترده ای در سه سطوح مختلف بین المللی، منطقه ی اوراسیا و همچنین اوضاع داخلیکشور روسیه شد. با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، نظام بین الملل یک سر قطب خود را از دست داد و آن را به هژمون آمریکاواگذار کرد. بنابراین نظام دوقطبی تبدیل به یک قطب تبدیل شد و بازیگران زیادی در این بازی قدرت، متضرّر شدند.
در سطح منطقه ای، کشورهای زیر سلطه ی شوروی نفس تازه ای کشیدند و برای نشان دادن استقلال و حاکمیت خود، درهای روابط تجاری و سیاسی را به روی کشورهای مختلف از جمله آمریکا گشودند اما معضلی که این کشورها با آن روبرو هستند، کشمش و درگیری های بین آمریکا و روسیه است. روسیه این جمهوری ها را حیات خلوت خود می پندارد و در صدد دستیابی به امپراتوری دوره ی شوروی است اما در مقابل پانزده کشور بازمانده، از سلطه ی روسیه واهمه دارند بدین سان برای جلوگیری از این سلطه گری، تدابیر زیادی را اندیشیده اند.
اما در سطح داخل روسیه نیز، یادگاری که از شوروی باقی مانده بود چیزی جز اوضاع بد اقتصادی، بی هویتی، فلاکت و بدبختی نبود. روی کار آمدن یلتسین پس از فروپاشی نیز نه تنها اوضاع را بهبود نبخشید بلکه سست بودن شخصیت وی، اوضاع را وخیم تر از پیش کرد. اما در این میان رویکارآمدنپوتین،نقطهعطفیدرسیاستهایداخلیوخارجیاینکشورپسازجنگسردبهشمارمی آید. پوتینکوشیدهاستازیکسوباحلبحرانهایداخلی،ثباتوانسجامرابهروسیهبازگرداندوازسویدیگربابیرونآوردنروسیهازلاکخویشبارویکردیپیشروندهوتهاجمیدربرابرمحدودیتهاییکهعمدتاًغربباتوسعهطلبیخودعلیه روسیهپدیدآوردهاست،بایستد.هدفپوتینازاینرویههابازگرداندنبلندآوازگیگذشته ملتروسیهوبازیابیروسیهبه عنوان یک قدرتجهانیاست. دراینراستامیتوانگفترویکردتهاجمیپوتیندرسیاستخارجی،واکنشیدربرابروادادگییلتسیندربرابرغربوبه ویژهآمریکابودهاست.
پوتین با برگزیدن سیاست اوراسیاگرایی و در کنار آن توجه به رویکرد پراگماتیستی تلاش کرد تا اوضاع سیاسی و اقتصادی کشور را بهبود بخشد و در این امر تا حدودی نیز موفق شد. این رویکرد برخلاف دوره ی یلتسین سبب شد تا پوتین، اولویت سیاست خارجی خود را به کشورهای منطقه و حوزه اوراسیا بدهد. در راستای نایل شدن به این هدف، تلاش کرد با تشکیل اتحادیه های مختلف از جمله اتحادیه کشورهای مستقل مشترک المنافع یا دیگر اتحادیه ها علاوه بر حفظ حاکمیت و سلطه ی خود برکشورهای منطقه، نوعی بازدارندگی در مقابل ایالات متحده آمریکا نیز ایجاد کند. زیرا این کشورها به عنوان حیات خلوت روسیه، نقش حیاتی در تأمین امنیت روسیه دارند و هر نوع درگیری در آن ها اوضاع روسیه را دچار چالش می کند. بنابراین روسیه با اتخاذ این سیاست و رفتار پراگماتیستی تلاش دارد سلطه و روابط خود با جمهوری های سابق بازمانده از شوروی را حفظ کند و علاوه بر این در هر نوع احساس ناامنی از روابط این جمهوری های با دشمنان خود، به ویژه آمریکا، واکنش لازم را اعمال کند.
فصل اول:
طرح پژوهش
تبیین مسئله:
نظام بین الملل عرصه ی روابط و تعامل است،گاه این روابط با صلح و آرامش و گاه با تعارض و کشمکش همراه است. در این راستا کشورها برای تعریف و شناساندن خود در عرصه ی بین المللی به ایدئولوژی ها و رویکردهایی متوصل می شوند که می تواند سبب ارتقا یا تنزل جایگاه آنها گردد. فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی نقطه ی عطفی برای تغییر ماهیت نظام بین الملل - از دوقطبی به تک قطبی- وهمچنین تقلای کشور روسیه در تعریف هویت از دست رفته ی خود بود که مقدمات ورود مباحث و رویکردهای جدید به عرصه ی بین الملل را فراهم آورد.
روسیه در جستجوی هویت از دست رفته ی خویش به این واقعیت دست یافت که سیاست آتلانتیک گرایی و دنباله روی از تک قطب نه تنها دردی از آن دوا نکرد بلکه سبب انحطاط و سرخوردگی هر چه بیشتر آن در سطح داخلی و خارجی نیز شد؛ بنابراین با روی کار آمدن پوتین نقطه ی عطف دیگری در سیاست خارجی روسیه مطرح شد که با افزایش قیمت نفت و مدیریت استراتژیک پوتین، اوضاع اقتصادی روسیه بهبود یافت. اما سیاست و نگرش اتخاذ شده در روسیه، ناشی از اعتماد به نفسی بود که کسب کرده بود، این امر نه تنها قدرت مانور روسیه را در سطح منطقه افزایش داد بلکه زمینه های روبرو شدن با آمریکا و به چالش کشیدن نظام تک قطبی را نیز به دست داد.
بنابراین اتخاذ رویکرد اوراسیاگرایی از سال 2000 میلادی سبب جلب توجه روسیه به کشورهای حوزه ی آسیای مرکزی و قفقاز شده است و در مقابل، نه تنها اینکه از تک قطب دنباله روی نمی کند بلکه آن را به چالش نیز می کشاند و با ابزاری همچون انرژی و تشکیل اتحادیه ها، با قدرت از مرزهای سیاسی و امنیتی خود دفاع می کند. از سوی دیگر رویکرد اوراسیاگرایی روحیه ی تهاجمی را در روسیه افزایش داده است؛ لذا، پژوهش حاضر با بهره گیری از رویکرد رئالیسم تهاجمی به واکاوی نقش و تأثیرات نگرش اوراسیاگرایی در سیاست خارجی روسیه می پردازد.
با توسعه روابط بین الملل، تعاملات نزدیک و سازنده و وابستگی متقابل سیاسی، اقتصادی و امنیتی میان کشورها افزایش یافته است و به این دلیل شناخت لازم و کافی از ایدئولوژی و جهت گیری سایر کشورها به منظورایجاد روابط خارجی درست و کارآمد، اجتناب ناپذیر است. روسیه از دیرباز چه در القاب امپراتوری تزار و اتحادیه جماهیر شوروی و هم اکنون نیز به عنوان فدراسیون روسیه، همواره یکی از قطب های اثرگذار در عرصه ی بین الملل بوده است و علاوه بر این، به دلیل نزدیکی به کشور ایران و نقش و تاثیر سیاست های اتخاذی آن بر برنامه های هسته ای ایران، بهبود و یا تشدید روند تحریم های سازمان ملل به دلیل دارا بودن حق وتو و همچنین گسترش روابط دو کشور مذکور به دنبال رویکرد اوراسیاگرایی روسیه و وجود مرز دریایی و مسائل مربوط به امور گمرکی، روابط تجاری و اقتصادی، شناخت ماهیت و سیاست های این کشور دارای اهمیت فراوان است.
با این هدف، رساله حاضر در صدد شناخت عوامل و رویکردهای تأثیرگذار بر سیاست خارجی روسیه به طور کلی، نقش و تأثیر رویکرد اوراسیاگرایی به طور اخصّ است که شناسایی آن می تواند در تصمیم گیری و تصمیم سازی و سیاست گذاری خارجی جمهوری اسلامی ایران، نقش مهمی ایفا کند.
هدف از پژوهش حاضر ارائه ی دیدگاه روشن و جامع در شناخت عوامل مؤثر بر سیاست خارجی روسیه، واکاوی نقش روسیه در روابط بین الملل و در مقابل، بررسی عوامل داخلی و منطقه ای از قبیل اتحادیه ها و همچنین مهمترین عامل یعنی بررسی سیاست های دو کشور روسیه و آمریکا در به تعدیل رساندن فرصت ها و به چالش کشیدن امنیت نظام بین الملل است.
رساله در صدد تبیین این بحث است که روسیه برای اجرای صحیح سیاست اوراسیاگرایی در سه سطح بین المللی، منطقه ای و ملی با چه چالش ها و فرصت هایی روبرو بوده است که شناسایی درست این عوامل می تواند چشم انداز روشنی از روسیه به عنوان یکی از بازیگران مهم بین المللی را برای دیگر کشورها به ارمغان بیاورد.
v فرضیه اصلی:
v فرضیه های فرعی:
روش انجام هر تحقیق بر اساس ماهیت موضوع آن تعیین می گردد بنابراین با توجه به ماهیت و نوع موضوع مورد مطالعه، گردآوری داده ها و اطلاعات به طور کلی بر مبنای روش کتابخانه ای و یافته های تحقیق عمدتاً به شیوه ای توصیفی- تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته است.
اوراسیاگرایی[1]:اوراسیاگرایی به عنوان پارادایمی فکری، اوایل قرن بیستم در منطقه ظهور کرد این پارادایم در دهه 1930 جایگاه نظری خود را از دست داد ولی پس از فروپاشی شوروی طیف جدیدی از اوراسیاگرایی در منطقه مطرح شد. اوراسیاگرایان جدید ضمن دوری از قرائتهای ملیگرایانه رمانتیک اوراسیاگرایان قدیم، درکی واقعی از هویت اوراسیا داشتند. در واقع ایناصطلاح اشاره به سیاست روسیه در زمان ریاست جمهوری پوتین داشت که این دولت سعی کرد حوزه ی سیاست خود را جهان شمول تعریف کند. ( لاروئل، 1388)
واقع گرایی تهاجمی[2]: واقع گرایی تهاجمی به پیروی ازدیگر گرایش های فکری بین الملل دستگاه فکری خود را بر اساس آموزه ها و مفروضه های واقع گرایانه بنیان نهاده است. پیروان این مکتب ضمن اینکه درچارچوب های واقع گرایانه دولت ها را به عنوان بازیگران اصلی صحنه ی روابط بین الملل به رسمیت می شناسند بر این باورند که این قدرت ها ی بزرگ هستند که سیاست های بین الملل را شکل می دهند و در تاثیرگذاری بر سیستم بین الملل برون دادهای قدرت های بزرگ تعیین کننده می باشد. (کامل، 1383: 4)
نظام بین الملل[3]: دارای دو معنای کلی در رشته ی روابط بین الملل یعنی عینی و انتزاعی است. نظام بین الملل درمعنای عینی آن عبارت است از: مجموعه ای از دولت ها یا بازیگران بین المللی که به طور منظم در اندرکنش با یکدیگر قرار دارند و در نتیجه تا حدی نسبت به یکدیگر دارای وابستگی متقابل می باشند (به عبارتی شرایط و فعالیت های هر بازیگر بر دیگران تأثیر می گذارد و از آنها تأثیر می پذیرد). بنابراین ویژگی مهم اندرکنش این بازیگران این است که آنها نسبت به یکدیگر توجه دارند و به هم پاسخ می دهند (به عبارت دیگر تصمیم گیری این بازیگران نیز دارای وابستگی متقابل است). بدین ترتیب، نظام عبارت است از مجموعه ای عینی از بازیگران که پیوند درونی با یکدیگر دارند. تا زمانی که این بازیگران وجود دارند، نظام بین الملل وجود دارد و تنها زمانی تغییر می کند که تعداد بازیگران تغییر نماید یا هویت آنها دگرگون شود. اما مفهوم نظام بین الملل در معنای انتزاعی آن عبارت است از مناسبات و فرآیندهایی که میان مجموعه ای از بازیگران درهم تنیده ایجاد شده است. این مفهوم به ویژه، به الگوهایی که از دل این مناسبات و فرایندها قابل تشخیص است، اشاره دارد. این الگوها شامل الگوی قدرت (قدرت واحد، دو قدرت، چند قدرت) الگوی سیاست ها (انقلابی یا معتدل)، سطح و الگوی منازعه، سطح و الگوی دسته بندی (میزان قطبی شدن)، و سطح همکاری یا میزان توسعه ی رژیم های بین المللی می باشد. (حاج یوسفی، 1384: 22-23)
اوراسیا[4]: واژه ی اوراسیا از ترکیب واژه های اروپا و آسیا شکل گرفته، که نخستین بار در سال 1883 میلادی از سوی ادوارد سوییس زمین شناس اتریشی مطرح شد. در دوران جنگ سرد، این واژه زیاد مورد توجه نبود، حتی در ادبیات سیاسی اوایل قرن بیستم در بحثهای ژئوپلتیکی جهان نامی از آن برده نشده بود. اوراسیا در تقسیم بندی های ژئواستراتژیکی جهان در دوره ی جنگ سرد، بخشی از قلمرو ژئواستراتژی زمینی بود. در مطالعات شورای آتلانتیک ایالات متحده آمریکا در سال 2001 میلادی قلمرویی به نام «اوراسیای مرکزی» تعریف شد که از غرب به دریای سیاه، از شرق به غرب چین، از شمال به روسیه و از جنوب به ایران، پاکستان و افغانستان محدود می شود. بر این اساس اوراسیای مرکزی شامل جمهوری های آسیای مرکزی (ازبکستان، تاجیکستان، ترکمنستان، قرقیزستان و قزاقستان) و قفقاز جنوبی (آذربایجان، ارمنستان و گرجستان) و فدراسیون روسیه است. این واژه هم جغرافیایی است که شامل قلمرو گسترده قاره آسیا و اروپا می شود، هم سیاسی است که محدوده ی ٱن سیال است و بستگی به دیدگاه کشورها و قدرت های جهانی دارد. در برخی از تعریف ها نیز از اوراسیای مرکزی برای اشاره به کشورهای مستقل مشترک المنافع[5] که دوازده جمهوری از پانزده جمهوری پیشین اتحاد شوروی ـ یا همان خارج نزدیک[6] ـ ، آن را تشکیل داده اند، به کار
می رود.)کولایی، 1391: 7)
کتاب روسیه در عصر رویارویی محدود : پوتین و ظهور روسیه نوشته ی میشل اشتورمر، ترجمه ی علی اکبر عبدالرشیدی در سال 1390، برخلاف بسیاری از تحلیلگران بین المللی که تحولات اتحاد شووی و اتفاقات مهم پس از آن را از منظری انگلیسی و آمریکایی بررسی کرده بودند و آن را در متن جنگ سرد و مسابقه ی تسلیحاتی قرار داده بودند، این بار از دریچه ی آلمانی به مسایل می نگرد که از توانایی پوتین در تکلم به زبان آلمانی آغاز می گردد و تا اقامت وی در درسدن در آلمان شرقی امتداد می یابد. در این کتاب نویسنده ضمن توصیف دوره ی ریاست یلتسین و کاستی ها و ضعف های آن دوره، نحوه ی روی کار آمدن، شخصیت، توانمندی ها و روحیات پوتین را برجسته می کند و از نگرش وی به سیاست خارجی می گوید. یکی از نکات جالب در این اثر، تصویرسازی و توجه به جزییات شخصیتی پوتین و توصیف فضا و موقعیت هر دوره است و در قالب پرسش و پاسخ جمعی از کارشناسان از پوتین، به ارائه ی سیاست خارجی و نظرات سیاستمداران روسیه نسبت به کشورهایی مانند چین، ژاپن، ایران و مباحث انرژی هسته ای و تحریم های آن و سیاست روسیه در قبال آمریکا پراخته است.
از نظر نویسنده، استالین و کا. گ. ب. عامل همه بدبختی های روسیه هستند. شاید در این بیان تردیدی وجود نداشته باشد اما نگاه یکجانبه به اتحاد شوروی و تحولات این دوران از سوی این نویسنده بیشتر به تکرار و کلیشه هایی می ماند که در تبلیغات سیاسی دوران جنگ سرد بر ضد اتحاد شوروی به کار می رفت. گرچه استالین عامل بدبختی وسیه روزی در نظام بین الملل خوانده می شود اما با اندک تعمقی در جایگاه امروزی روسیه می بینیم که روسیه به هیچ وجه حاضر نیست از موقعیت خود در شورای امنیت و حق وتو از او گرفته شود. بنابراین این حق حاصل تحمل مرارت ها و خسارت های استالین در روزگار خویش است. نویسنده در خلال این کتاب چالش های فرا روی روسیه ی امروزی را تشریح می کند. به نظر می رسد که در رأس همه ی این چالش ها به شدت نگران ظهور و حضور مسلمان در روسیه است. او قطعاً از روسیه ای استقبال می کند که در آن مسلمانی نباشد یا مسلمانان در آن نفوذ نداشته باشند.
با توجه به تازگی محتوایی، جزییات پردازی و نگارش متفاوت کتاب روسیه در عصر رویارویی محدود : پوتین و ظهور روسیه، مطالعه ی آن خالی از لطف نیست و از سوی دیگر با توجه به اینکه کتاب حاضر تاکید بر تحولات و مسایل دوره ی ریاست جمهوری پوتین دارد و نگرش اوراسیاگرایی نیز بیشتر در دوره ی پوتین مورد توجه قرار گرفته است بنابراین نگارنده بر خود لازم دید که به این اثر در قالب ادبیات و پیشینه تحقیق توجه داشته باشد زیرا رویکرد موثری به شناخت نسبی از روسیه دوره ی پوتین ارائه می دهد.
الهه کولایی در مقاله ای تحت عنوانعملگرایی پوتین؛ تحول رویکردی در سیاست خارجی روسیهدر فصلنامه سیاست سال 1389روسیه در دورة پساشوروی بیش از هر زمان دیگری در تاریخ خود تحت تأثیر تحولات فزایندة منطقهای و بینالمللی بوده است. این تحولات با مجموعهای از تهدیدها و فرصتهای جدید، این کشور را در عرصة خارجی با ضرورت بازتعریف جایگاه، نقش و اهداف آن روبهرو ساخت. بحرانهای مفهومی و نهادی از یک سو و عدم واقعبینی نسبت به تحولات حوزة بیرونی در دورة یلتسین از سوی دیگر، ضعف ادراک از روندهای محیطی، عدم توان سناریوپردازی، تصمیمگیریهای نابسامان و منفعلانه را فراهم آورد. این وضعیت با به قدرت رسیدن پوتین به گونه ی مشهودی تغییر کرد. تحولی در سیاست خارجی روسیه از آرمانگرایی به واقعگرایی، از بیثباتی به ثبات نسبی و از رهیافت های غیرعقلایی به نسبتاً عقلایی صـورت گرفت. از منظر نوشتار حاضر در میان عوامل متعدد، اتخاذ رویکرد عملگرایانه از سوی وی بیشترین سهم را در بروز این تحول مثبت به عهده داشته است.
در این مقاله توجه ویژه ای به سیاست های عملگرایانه و واقع بینانه ی پوتین شده است و آن را عامل پیشرفت سیاست های داخلی و خارجی روسیه می داند اما باید توجه داشت که جوهره ی سیاست پوتین، اوراسیاگرایی است هر چند دارای ابعاد عملگرایانه باشد. به عبارتی دیگر، عملگرا بودن را نمی توان سیاست برشمرد بلکه تنها یک رفتار است و این اوراسیاگرایی است که باید آن را در قالب یک روش و متدولوژی و رویکرد، در تبیین سیاست خارجی روسیه برشمرد.
علیرضا نوری در کتاب سیاست خارجی روسیه در دورة پوتین؛ اصول و روندها درمقدمه بااشارهبهاینکهفرآیندتصمیمسازیخارجیروسیهدردهة۱۹۹۰دچارنابسامانیشدهواینعرصهبابحرانهایمختلفمفهومی،نهادیوهویتیمواجهبود،با تحولدراین عرصه در دورة پوتین از آرمانگرایی به واقعگرایی، ازبیثباتی به ثبات نسبی و از رهیافتهای غیرعقلایی به نسبتاً عقلایی تأکید دارد. در باب چرایی سامان یابی فرآیند و نتایج سیاست خارجی روسیه دراین دوره نیز نویسنده براین باور است که التفات پوتین به ضرورت بودگیِ «اجماع» داخلی در خصوص اهداف و سازوکارهای سیاست خارجی و بایستگیِ «سازگاری» این اهداف و سازوکارها با الزامات شرایطِ جدید محیط بینالملل، که فقدان این دو عامل از مهمترین ضعفها ی این حوزه در دورة یلتسین بود، بیشترین تأثیر را در خروج این سیاست از وضعیت نامطلوب ونیل آن به وضعیت نسبتاً مطلوب داشته است.
در این کتاب، مروری مختصر ازتحولات گفتمانی سیاست خارجی روسیه از ابتدای دهة۱۹۹۰ تا دورة پوتین به دست داده و علاوه بر این بررسی رویههای معطوف به شکلگیری اجماع در سیاست خارجی پوتین اختصاص دارد که تأثیر راهبرد تمرکز قدرتِ پوتین در قالب ِیک شیوة رهبری برسه متغیرِ اصلی داخلی تأثیرگذار بر فرآیند سیاستگذاری خارجی (نهادی، مدنی و نقشی) مورد بررسی قرار گرفته است. تأثیر رویکرد عملگرایانة پوتین بر نحوة سازگاری اهداف سیاست خارجی و سازوکارهای اجرای این اهداف با هنجارهای ناشی از سه متغیر مهم سیستمی محدود سازِ محیط خارجی (ساختار نظام بینالملل، مشارکت خارجی و جایگاه ساختاری) از نقاط قوت این کتاب است که با توجه به ریشه داشتن اوراسیاگرایی در زمان روی کار آمدن پوتین، بنابراین مطالعه ی این اثر در ارائه ی دیدگاه شناختی نسبت به پوتین خالی از لطف نیست.
در مقاله ای با قلم جهانگیر کرمی و عنوان سیاست خارجی هجومی روسیه و موازنه استراتژیک اروپایی در فصلنامه سیاست، زمستان 1389آمده است، دولت روسیه در سال های 2006 تا 2008 به یک سیاست خارجی هجومی نسبت به غرب روی آورده است. نگارنده این مقاله با بهره گیری از چارچوب نظریه سازه انگاری در صدد کشف دلایل هجومی شدن سیاست خارجی روسیه است و عامل اصلی چنین رفتاری را در احساس خطر در مرزهای اروپایی روسیه و به مخاطره افتادن جدی موازنه استراتژیک اروپایی از نگاه مقامات روس، می داند. برای دستیابی به این مهم، نویسنده با طرح مسائل اساسی در سیاست خارجی روسیه در دهه اخیر و وضعیت هجومی آن در سال های 2006 تا 2008، بر اهمیت مفهوم موازنه اروپایی و موضوع سپر موشکی آمریکا به عنوان فاکتورهای اساسی در تحول نظم قالب پرداخته است.
این مقاله دارای نقاط مثبت فراوانی در پیشبرد و تکمیل رساله است و افق جدیدی را به روی خواننده می گشاید اما چارچوب نظریه سازه انگارانه با تحلیل و تبیین سیاست هجومی روسیه خصوصاً به همراهکاربرد واژه های همچون موازنه قدرت، سپر موشکی، تهاجمی و ... همخوانی ندارند و به نظر می رسد چارچوب نظری رئالیسم در تحلیل این موضوع کاربرد بهتری داشت.
کتاب اوراسیاگرایی روسی ایدئولوژی امپراتوری اثر مارلن لاروئل، ترجمه ی سید جعفرزاده و محمد حسین دهقانیان در سال 1388، دیدگاه جامعی از ایدئولوژی اوراسیاگرایی روسیه در اختیار خوانندگان قرار داده است. با فروپاشی نظام کمونیستی در سال 1991، نظریههای متفاوتی برای تبیین چرایی این مسله ارائه گردید که هرکدام به علت تأکید بر یک بعد از مسئله و نادیده گرفتن ابعاد دیگر، از تبیین کامل آن ناتوان بود. با رواج نظریات مربوط به اوراسیاگرایی از سال 1991 به بعد، این امکان برای اندیشمندان فراهم شد تا از بعد مکانی نیز به توضیح علل فروپاشی شوروی بپردازند. بر اساس مفاهیم مورد استفاده در مکتب اوراسیاگرایی و نواوراسیاگرایی، روسیه و کشورهای حاشیه آن جایگاهی دوگانه یا واسط میان آسیا و اروپا دارند و فرهنگ آنها آمیزهای از فرهنگ مردمان اسلاو و مسلمانان ترک است. علاوه بر این، اروپا دیگر اوج توسعه یافتگی نیست، بلکه صرفا حاکی از نوع خاصی از توسعه یافتگی است که امکان باز تولید آن از کشورهای مختلف جهان دارد. به جرأت می توان ادعا کرد که این کتاب تنها اثر جامع در واکاوی ریشه های اوراسیاگرایی است که به زبان فارسی ترجمه شده است.
کتاب سیاست و حکومت در اوراسیای مرکزی نوشته ی الهه کولایی در سال 1391، از دیماه ۱۳۷۰ (پایان سال ۱۹۹۱ میلادی)که اتحاد شوروی نابود شد و پانزده جمهوری تشکیلدهندۀ آن به عنوان واحدهای سیاسی مستقل وارد نظام بینالمللی شدند، تحولات وسیع و عمیقی در این کشورها رخ داده است. در اصل شناسایی و درک مسائل داخلی و خارجی این کشورها، در مدت هفتاد سال سیطره نظام کمونیستی، از طریق منابع و پژوهش های غربی صورت میگرفت. «سیاست و حکومت در اوراسیای مرکزی» که در اصطلاح به جمهوری هایی گفته میشود که از فروپاشی اتحاد شوروی بر جای ماندهاند. در این کتاب تلاش شده است تا سیمای کلی و عمومی تحولات سیاسی ـ اجتماعی ـ اقتصادی در کشورهای پیشین اتحاد شوروی که به مجموعه کشورهای مستقل مشترکالمنافع پیوستهاند، ترسیم شود.
یکی از مهمترین نقاط مثبت در این اثر ارائه چهارچوبی برای شناخت کلی و عمومی کشورهای پیشین اتحاد شوروی در متن کشورهای مستقل مشترک المنافع است و از سوی دیگر توجه به سیاست روسیه به این کشورها در دوره های مختلف و همچنین سیاست روسیه در قبال آمریکا و اروپا، از دیگر مزیت های این اثر می باشد که در واقع، جامع گرایی را به دنبال دارد.
مقاله ای تحت عنوان سیاست خارجی روسیه: چیزی که کرملین نمی بیند[7] توسط لاریسا دریگلازوا[8] وآندری ماکاریچو[9]در ژانویه 2012 نگاشته شده است و در واقع یک بررسی با روش پرسشنامه ای از میان جوانان فارغ التحصیل در رشته های مرتبط با سیاست تبیین شده است که این نسل ازکارشناسان و مفسران، سیاست خارجی روسیه ـ به خصوص خارج از مسکو- به طور فزاینده ای در مورد محل های کلیدی دیپلماسی آن تردید دارند و بیشتر دستاوردهای روسیه در روابط با نزدیک ترین شرکای خود، از جمله اتحادیه اروپا و کشورهای همسایه را شکست خورده می انگارند. مهترین دستاوردهایی که پژوهشگران این تحقیق داشته اند این است که سیاست روسیه در کشورهای مشترک المنافع، بیشتر در قالب «نئوامپریالیستی و غیرمسئولانه» بوده است و سیاست عمل گرایانه روسیه با شعارهای ملی گرایانه و نمادین ضعیف شده و هدف اساسی روسیه به چالش کشیدن اروپا و آمریکا است و به «تمدن» به عنوان یک گفتمان و رسالت قایل نیستند و به باور آنها روسیه در حال ایستادن روی پایش نیست و روسیه نمی تواند یک قاعده ساز باشد بلکه هنوز الگو بردار است.
این تحقیقات نشان می دهد که سیاست خارجی روسیه به طور معمول به عنوان فاقد اولویت، نامنظم، ضمنی، عمدتاً واکنشی و فاقد ایده های سازنده است. یکی از راه های رسیدن به حقیقت آگاهی از دیدگاه های موافق و متضاد است در آن زمان است که محقق به دیدگاه جامعی نسبت به الگوها می رسد. این مقاله در نوع خود مخالفت ها و تضادهای جالبی را در اختیار پژوهشگر قرار می دهد اما در عین حال مبرّا از سوءگیری نیست و سیاست های روسیه را بی طرفانه و در میان طیف موافق سیاست های روسیه بررسی نکرده است. گویی تمام روشنفکران جوان سیاست خوانده در روسیه کاملاً مخالف سیاست های روسیه هستند.
مقاله ای با عنوان مفهوم جدید سیاست خارجی روسیه: تداوم تحولات[10]نوشته ی آندره موناگان[11]در سال 2013 به نگارش درآمده است. این مقاله به بررسی مفهوم جدید سیاست خارجی روسیه از سوی پوتین می پردازد. این اثر نگاه روسیه یه محیط بین الملل و چگونگی تغییرات آن از سال 2008 واکنش روسیه نسبت به این تحولات را نمایان می کند. این تحولات شامل بحران های اقتصادی و مالی و بی ثباتی های خاورمیانه و شمال آفریقا در سال 2011 را شامل می شود.نتیجه ی به دست آمده در این مقاله این است که تعمق در مفهوم جدید سیاست خارجی روسیه می تواند به گژ فهمی های موجود در فعالیت های روسیه فائق آید. عده ای بر آنند که مشخصه ی اصلی سیاست خارجی روسیه افزایش گرایش های انزواطلبانه است. اما به اعتقاد نگارنده ی این مقاله، با تأمل در این سند جدید روسیه می توان دید که در امور بین الملل بسیار فعال تر از پیش بوده است و خود را به عنوان مرکز و یا ی قطب اصلی در حل امور بین الملل می داند.
این مقاله ضمن بررسی مسائل و جریانات جدید در سطح منطقه و بین المللی، نگاه متفاوت آمریکا و روسیه را به یک موضوع مشترک بیان می کند و تا حدودی در درک دیدگاه های پوتین و مشخصاً تفاوت های میان آمریکا و روسیه نسبت به مسائل بین الملل به خواننده کمک می کند.
مقاله ی دیگری برای تشریح و توضیح ابعاد مختلف اوراسیاگرایی توسط دیمیتری اشلاپنتخ[12]در سپتامبر 2007، با عنوان اوراسیاگرایی دوگین: پنجره ای رو به نخبگان روسیه یاپلی فکری؟[13]نگاشته شده است. این مقاله روی دیدگاه های الکساندر دوگین، طرفدار برجسته اوراسیاگراییدر روسیه معاصر متمرکز شده است. نقطه ی تعالیم او حفاظت از سنت اجتماعی-فرهنگی سازنده هر تمدن است. او همچنین معتقد است که اسلاوها روسیه همراه با اقلیت های فدراسیون روسیه شبه وحدت تمدن اوراسیا را تشکیل می دهند. دوگین تاکید می کند که جهانی شدن، به رهبری ایالات متحده آمریکا، یک تهدید مرگبار برای هویت فرهنگی روسیه،اوراسیا و همه تمدن های دیگر است. به همین دلیل ایالات متحده آمریکا و روسیه در جنگ مهلک با یک دیگر قفل شده اند. دوگین در آغاز زندگی حرفه ای فکری خود، پس از فروپاشی شوروی روسیه، معتقد بود که پوتین باید جاده اوراسیا را دنبال کند. به اعتقاد نویسنده ی این مقاله، هنوز برخی از نخبگان سیاسی روسیه، در رویای قرار گرفتن روسیه در قالب یک قدرت بزرگ جهانی هستند هرچند آنها درصددند تا با راه های متفاوتی از اتحادیه ی جماهیر شوروی به این هدف دست یابند.
بنابراین، این مقاله ضمن نشان دادن ضعف و کاستی سیاست های امپریالیستی روسیه، آمریکا را دشمن جانی این کشور می داند. با این ترکیب این اثر می تواند خوانندگان را شناخت عمیق و جامعی از اندیشه ی اوراسیاگرایی و دوگین برساند.
مقاله ای با عنوان اوراسیاگرایی روسیه،ضد غرب گرایی و مفهوم آسیا- قفقاز مرکزی[14] نوشته ی ولادیمیر پاپاوال[15]در سال 2013، اوراسیاگرایی را بیشتر از بعد اندیشه ای و مقابل غرب گرایی می داند. به عقیده نویسنده این اثر اوراسیانیسم روسی، روسیه را با اوراسیا برابر می داند و یکی از محبوب ترین نگرش ها در فضای پس از روسیه است. این نگرش اوراسیاگرایی را یک توجیه تئوریکی ضد غربی برای روسیه معاصر می داند. علاوه بر این اوراسیاگرایی یک جایگزین منطقی برای آخرین تقسیم بندی های منطقه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی از جمله آسیای مرکزی و قفقاز است. اوراسیانیسم به سرعت شروع به کسب ویژگی هایی که ایدئولوژی حاکم در روسیه کرده است و جدای از بار ژئوپلیتیکی، مفهوم ایدئولوژیکی به خود گرفته است. این مقاله ایده ی آسیا- قفقاز مرکزی را مفهومی جدید برای حفظ حاکمیت جمهوری های بازمانده از شوروی و مقابل اوراسیانیسم تلقی می کند.
در این مقاله به اوراسیاگرایی در شکل کلاسیک آن توجه شده است زیرا حتی اوراسیاگرایی نو نیز امروزه با توجه به تحولات حوزه قفقاز رنگ جدیدی به خود گرفته است. اما در این رساله ، اوراسیاگرایی، دو نوع معتدل و افراطی در نظر گرفته شده است که به باور نویسنده ی رساله، اگر اوراسیاگرایی افراطی شود نه تنها سبب دیپلماسی فعالانه در سیاست خارجی روسیه نمی شود بلکه زمینه ی انزوای روسیه را نیز ایجاد می کند.
برای روشن ساختن محدوده ی مکانی پژوهش، می توان به تأثیرات روند اوراسیاگرایی توجه داشت که با این اوصاف به نظر می رسد تقریباً کل جهان می تواند در آن گنجانده شود اما پیش از آن باید ریشه های اوراسیاگرایی و محل رویش این نگرش را مورد توجه قرار داد که بدین سان نگاه ما معطوف به محدوده ی کشور روسیه به عنوان محور اصلی و کشورهای حوزه ی نفوذ نگرش اوراسیاگرایی روسیه به عنوان فرع می شود.
با توجه به اینکه محور مورد بررسی در این رساله منوط به اندیشه ی اوراسیاگرایی می باشد، بنابراین می توان محدوده ی زمانی را به دوره های مختلف رونق اواسیاگرایی تعمیم داد اما این امر سبب می شود انسجام درونی نگارش حفظ نشود. بنابراین به دلیل اوج گرفتن اندیشه ی اوراسیاگرایی پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، محدوده ی زمانی اثر به دوره ی پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و تأکید بر دوره ی ریاست جمهوری پوتین گذاشته شده است.
این رساله شامل شش فصل می باشد که فصل اول طرح پژوهش را در برگرفته می گیرد. فصل دوم، به بیان و ارزیابی چارچوب نظری تحقیق پرداخته شده است که در این فصل علاوه بر بیان نظریه ی رئالیسم تهاجمی، سعی بر آن بوده که به نظریه ی رئالیسم کلاسیک و در سیر تکاملی آن به تحلیل و نقد نو رئالیست نیز بپردازیم. در نهایت نویسنده به جزئیات و کاربرد رئالیسم تهاجمی از منظر متفکران این نظریه در سیاست خارجی و روابط بین الملل که نتیجه ی استفاده آن در تحلیل و واکاوی سیاست خارجی روسیه پرداخته شده است.
در فصل سوم با توجه به عنوان رساله و هدف بنیادی از نگارش آن، مفهوم اوراسیاگرایی را مورد بررسی قرار گرفته است. در این فصل به منظور تحلیل اوراسیانیسیم، به تاریخچه، ریشه ها و انواع اوراسیاگرایی که به دو نوع اوراسیاگرایی کلاسیک و اوراسیاگرایی نو تقسیم می شود، پرداخته شده است و برای واکاوی این موضوع به نظریات اندیشمندان این حوزه توجه شده است و به نوعی به مفهوم ذکر شده از منظر اندیشه ای توجه گردیده است.
در فصل چهارم سیاست خارجی روسیه با تأکید بر دوره ی زمانی پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی نگاشته شده است و برای دستیابی به این هدف و ارائه ی دیدگاهی روشن از آن، ابتدا مناظره های هویتی تأثیرگذار در سیاست خارجی روسیه از جمله آتلانتیسم، اسلاویسیم و اوراسیانیسم مورد بررسی قرار گرفته است که در واقع می توان ادعا کرد رفتار سیاست خارجی روسیه نشأت گرفته از همین سه مفهوم است و با توجه به بارمعنایی هریک، تعریف و آرمان روسیه نیز تغییر یافته است، در نتیجه سیاست خارجی آن نیز متفاوت بوده است. بنابراین با بهره مندی از ریشه های هویتی حاکم، به سیاست خارجی روسیه در دوران جنگ سرد، پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، سیاست خارجی روسیه در دوره ی یلتسین، پوتین، مدودف – پوتین می پردازیم.
در فصل پنجم که در واقع مهم ترین فصل رساله می باشد به بررسی نقش اوراسیاگرایی در سیاست خارجی روسیه، موانع و فرصت های نگرش اوراسیاگرایی پرداخته شده است. در این فصل تلاش شده است که به سیاست خارجی عملگرایانه روسیه به ویژه در دوره ی پوتین و همچنین در سطح منطقه ای و بین الملی به ویژه به سیاست ها و دشمن تراشی های آمریکا در قبال فرصت های ناب روسیه توجه شده است. همچنین در این فصل به سیاست های روسیه در محور منطقه از جمله ایجاد سازمان کشورهای مستقل مشترک المنافع و در مقابل آن سیاست آمریکا در حمایت از سازمان های ضد روسی مانند گوام پرداخته شده است.در فصل ششم نیز، نویسنده به نتیجه گیری و جمع بندی نهایی و بازگشت به سوالات اصلی پرداخته است.
[1]Eurasianism
[2]Offensive Realism
[3] International System
[4] Eurasia
[5]Commonwealth of Independent States (CIS)
[6]Near Abroad
[7] Russian Foreign Policy:What is not seen from the Kremlin
[8] Larisa Deriglazova
[9] AndreyMakarychev
[10] The New Russian Foreign Policy Concept: Evolving Continuity
[11] Andrew Monaghan
[12] Dmitry Shlapentokh
[13] Dugin Eurasianism: a Window on the Minds of the Russia Elite or an Intellectual Poly?
[14] The Eurasianism of Russia Anti-Westernism and the Concept of “Central Caucaso Asia”.
[15] Vladimer Papava