بررسی احکام و مقدار دیه در حقوق کیفری ایران و فقهword

فهرست مطالب

مقدمه………...…………………………………………………………………………………………………….11

بخش اول: مفاهیم، پیشینه، ماهیت و درآمدی بر ارکان و شرایط تحقق دیه……………………………… 15

فصل اول: مفاهیم و تحولات تاریخی…………………………………………………………………………...16

مبحث اول: واژه شناسی……………………………………………………………………………………...16

گفتار اول: واژگاناصلی…………………………………………………………………………………..16

الف) دیه………………………………………………………………………………………………..16

ب) ارش………………………………………………………………………………………………..25

ج) حکومت…………………………………………………………………………………………….31

گفتار دوم: واژگان مرتبط………………………………………………………………………………..34

الف) طریقیت………………………………………………………………………………………….34

ب) موضوعیت…………………………………………………………………………………………35

ج) عاقله……………………………………………………………………………………………….36

مبحث دوم: پیشینه تاریخی……………………………………………………………………………...…39

گفتار نخست: دوران قبل از اسلام……………………………………………………………………..40

الف) در دوران قدیم…….……………………………………………………………………………..40

ب) در دوران یونانیان……..………….………………………………………………………………41

ج)در دوران رومیان……………......………………………………………………………………..42

د)در دوران اعراب جاهلی………...…………………………………………………………………46

گفتار دوم: دوران پس از اسلام…….…………………………….….………………………………….50

الف) در دوران پیامبر……..…….……….……………………………………………………………50

ب) در دوران کنونی……………….…………….…………………………………………………..52

فصل دوم: ماهیت دیه و درآمدی بر شرایط تحقق آن………..…………………………….…………….. 54

مبحث اول: ماهیت دیه……………………………….……………………………………………………55

گفتار اول: از دیدگاه فقهی…………………………….……………………………………………….55

گفتار دوم: از دیدگاه قانون….………………….....……………………………….……………………59

گفتار سوم: از دیدگاه حقوقی…………………………….…………………………………………….63

الف) ماهیت جزایی………………………………………………………………………………….63

ب) ماهیت خسارت………………….………………………………………………………………65

ج) ماهیت دوگانه……………..……………………………………………………………………..69

مبحث دوم: شرایط و ارکان تحقق دیه……..…………………………………………………………….71

گفتار اول: وجود فعل زیان­بار………..…………………………………………………………………73

الف) فعل زیان­بار و عدم مشروعیت………..………………………………………………………73

ب) فعل زیان­بار و وجود تقصیر………………..…………………………………………………..77

گفتار دوم: وجود ضرر و زیان………..………………………………………………………….…….83

گفتار سوم: متضرر از جرم…………..…….……………………………………………………………88

گفتار چهارم: رابطه سببیت…………..………………………………………………………….…….92

 بخش دوم: مقادیر،مصادیق،مهلتومسئولینپرداخت دیه و درآمدی برموضوعیت و طریقیت آن......96

فصل اول: مقادیر، مصادیق و درآمدی بر موضوعیـت و طریقیـت اقسام دیه...................………….……...97

مبحث اول: مقادیر دیه………..…….……………………………………………………………………..97

گفتار اول: در جنایات عمدی…..…….……..………………………………………………………..100

گفتار دوم: در جنایات شبه عمد………..………...………………………………………………….103

گفتار سوم: در جنایات خطای محض……………...……………...…………………………………107

مبحث دوم: مصادیق دیه و درآمدی بر موضوعیت و طریقیت و اصل بودن یا نبودن مصـادیق

آن…………………......………………....…………………………………………………………………110

گفتار اول: مصادیق دیه….…………......….……….………………………………………...………..111

الف) شتر……..……………….………………………………………….…….……..…………….111

ب) گاو……….……………………….……………….……..…….………………………….……114

ج) گوسفند………….…………………………………………………………..………....……….117

د) دینار………....………….......…………………………………………………………………...120

ه) درهم…………......………………………………………………………………………………122

و) حله یمنی…………………......…………………………………………………………………125

گفتار دوم: اصیل بودن یا نبودن موارد دیه………........……………………………………….……130

گفتار سوم: طریقیت و موضوعیت دیه .....….…….……………………………………………….. 132

فصل دوم: مهلت­ها و مسئولین پرداخت……………......…………………………………………………..136

مبحث اول: مهلت­ها…………….………………………………………………………………………..136

گفتار اول: در جنایات عمد……………………..…………………………………………………….136

گفتار دوم: در جنایات شبه عمد و در حکم آن…..……..………………………………………… 141

گفتار سوم: در جنایات خطای محض و در حکم آن………………..……....……………………..147

مبحث دوم: مسئولین پرداخت دیه …….……………..……………..………….……………………..151

گفتار اول: مرتکب……….………………………………..……………………………….…….…...151

گفتار دوم: عاقله………..…………………………………………...…………………………………155

گفتار سوم: بیت­المال………..………....……………………...………………………………………166

گفتار چهارم: بستگان…….……………………………………..………………………………….. 175

نتیجه گیری………...…………..…………….………………………………………………………………179

پیشنهادات…….…………………………………………………………………………..……….…………181

فهرست منابع و مآخذ………………..……..……………………………………………………………….183

چکیده:

دیه نهادی مهم در حقوق اسلام است که به جهت منابع مطلوب اجتماعی و اقتصادی در جهت حفظ حرمت خون انسان و جبران ضرر و زیان ناشی از صدمات جسمانی به عنوان حکمی امضایی از سوی شارع مقدس مورد تأیید قرار گرفته است. حکمی که بلا شک با تغییراتی که شارع در آن به وجود آورده است یکی از احکام مترقی اسلام به شمار می­آید.

تاریخچه نظام دیه در ایران قبل از انقلاب اسلامی مبین این امر است که دیه مبتنی بر یک ضابطه عرفی بوده است اما از زمان انقلاب شکوهمند اسلامی گام­های بلندی در جهت اسلامی­کردن قوانین برداشته شد که دیه نیز از این قاعده مستثنی نبود.

در این پایان­ نامه که عنوان آن بررسی احکام و مقادیر دیه در حقوق کیفری ایران و فقه حنفی می­باشد، سعی بر این داشتیم تا با تحلیل احکام و مقادیر دیه از منظر قانون­گذار و فقهای اسلامی و بیان نظرات فقهای حنفی به تبیین مسائل پرداخته و ایرادات و کاستی­های قانون را بازگو نماییم.

موضوع مورد بحث در دو بخش تدوین شده که در بخش اول به تعریف مسائل اساسی مربوط به بحث دیات پرداخته و سیر تحولات تاریخی آن را بررسی می­نماییم تا مراحل شکل­گیری دیه به عنوان جبران خسارت را نمایان سازیم و در ادامه به ماهیت دیات که امروزه به یکی از مسائل اساسی میان حقوق­دانان تبدیل شده است می­پردازیم. همان­طور که می­دانیم برای تحقق هر امری می­بایست شرایط و ارکان تحقق آن بررسی شود. دیه نیز از این قاعده مستثنی نیست لذا در این قسمت به دنبال آنیم تا بدانیم برای تحقق دیه نیاز به چه شروطی است و آیا جمع این شرایط، شرط است یا با نبود یکی از آنها نیز می­توان مرتکب را مسئول دانست.

در بخش دوم به مقادیر دیه در سه نوع از جنایات (عمدی، شبه عمدی و خطای محض) اشاره کرده و با بیان مصادیق دیه، اصل بودن یا نبودن و موضوعیت و طریقیت آن را بررسی خواهیم کرد، همچنین به تحلیل مهلت­های در نظر گرفته شده از طرف قانون­گذار خواهیم پرداخت و در پایان به اشخاصی که مسئول در پرداخت دیه می­باشند اشاره نموده و از آنجایی که نهاد عاقله به عنوان یکی از مهمترین مسائل و مشکلات در جامعه امروزی محسوب می­شود، به آن پرداخته و در انتها با نتیجه گیری و ارائه پیشنهاد رساله خود را به پایان خواهم برد.

امید است که نگارش این رساله بتواند اندکی در روشن نمودن زوایای تاریک نظام دیه تأثیر گذار باشد و قطعاً رساله حاضر دارای نواقص و کاستی­هایی می­باشد که برطرف نمودن آن نیاز به سعی و تلاش بیشتر دارد.

 واژگان کلیدی:

دیه، عاقله، مقادیر، جنایت، ماهیت، حنفی

 مقدمه:

الف) ضرورت و اهمیت تحقیق

علی رغم اینکه نهاد دیه با تصویب قانون دیات به طور رسمی وارد حقوق کیفری ایران گردید و با وجود اینکه منابع اصلی آن در دسترس است، هنوز زوایای مختلف آن بر ما پوشیده است و فلسفه بسیاری از احکام مربوط به دیه در هاله­ای از ابهام قرار دارد و پاسخ قانع کننده­ای برای پرسش­های جای گرفته در ذهن نخواهیم داشت، از جمله می­توان به مواردی اشاره کرد که ماهیت واقعی دیه چیست؟ چرا دیه منحصر در شتر، گاو، گوسفند، دینار، درهم و حله است؟ چرا مقدار این مصادیق میان سه نوع جنایت عمدی، شبه عمدی و خطای محض مساوی است؟ چرا عاقله در قبال عمل دیگری مسئول است؟ و پرسش­هایی از این دست. با تصویب قانون مجازات اسلامی در سال 1375 و مباحث مربوط ب هدیات تحت عنوان کتاب چهارم مجدداً همان نقایص مشاهده می­شود و به نظر می­رسد بعضی از مواد به صورت تعبدی و مفرطانه از نوشته­های فقهی وارد حقوق کیفری ایران شده است و اندیشه­هایی که فقها در آن به نتیجه قاطعی نرسیده­اند، به عنوان دیدگاه مسلم شرعی تدوین یافته است و به جای قواعد کلی به ذکر مثال و مصداق بسنده شده است که لزومی به ذکر آنها نبود، البته هدف این نیست که بگوییم نظام دیه در آن زمان دارای ایراد بود بلکه برعکس، با بررسی قوانینی که عیناً از فقه استخراج شده است می­توان چنین نتیجه گرفت که نظام دیه در آن دوران بسیار پیشرفته بوده است. اما مشکل اینجاست که با پیشرفت جوامع نیاز ها و سلایق و موضوعات مبتلا به عرف جامعه دگرگون شده و ممکن است مواردی که تا چند سال پیش یکی از مسائل مهم و اساسی به شمار می­رود هم اکنون به دست فراموشی سپرده شود و کاربردی نداشته باشد، مانند ضمان عاقله که در زمان خود با وجود زندگی قبیله­ای نظامی پیشرفته محسوب می­شد اما در حال حاضر با تغییر سبک زندگی دیگر نمی­توان بستگان جانی را ملزم به پرداخت دیه نمود فلذا می­بایست نهاد جدیدی همچون بیمه جایگزین آن شود.

با توجه به موارد گفته شده ضرورت تحقیق در آن است که با تحلیل مواد و مباحث مربوط به آن بتوان به ضعف و قوت نظام دیه پی برد.

ب)اهداف تحقیق

از جمله اهدافی که در این رساله مدنظر بوده است به شرح ذیل می­باشد.

1- چگونگی شکل گیری نظام دیه نزد جوامع بدوی و پرداختن به فلسفه دیه تا تأسیس آن توسط اعراب جاهلی و امضا آن توسط شارع اسلام به مثابه دیگر

2- شناخت ماهیت واقعی دیات در مورد اینکه دیه مجازات است یا جبران خسارت یا تلفیقی از آن دو.

3- بررسی و ارزیای نقاط قوت و ضعف سیاست کیفری ایران در خصوص دیات.

4- تطبیق نظام دیه ایران در حقوق کیفری ایران و فقه حنفی.

5- ارائه پیشنهاد جهت رفع مشکلات مواد مربوط به دیات و بیان نارسایی­هایی فراوانی وجود دارد که می­طلبد مباحث مربوط به دیه بروز رسانی شود.

ج)پرسش­های تحقیق

1- آیا دیه از احکام تأسیسی است یا امضایی؟

2- مصادیق دیه طریقیت دارند یا موضوعیت؟

3-در چه مواردی بین دیدگاهای فقه حنفی با فقه امامیه تفاوت وجود دارد؟

4-آیا مسائل مربوط به دیات با جامعه امروزی هم­خوانی دارند؟

 د)فرضیه­های تحقیق

1- دیه از احکام امضایی می­باشد که توسط شارع مقدس امضا شده است.

2- مصادیق دیه از آن جهت که هیچ یک اصل نمی­باشند و می­توان هر یک را

ASP.NET 2.0 all-in-one desk reference for dummies

Doug Lowe; Jeff Cogswell; Ken Cox

Data Mining Methods and Models

Daniel T. Larose(auth.)

Proceedings of the 2002 Academy of Marketing Science (AMS) Annual Conference

Harlan E. Spotts (eds.)

پروژه اتوکد ، طراحی کامل خوابگاه با جزئیات کامل (با قابلیت ویرایش پروژه با نرم افزار اتوکد)

پروژه اتوکد طراحی کامل خوابگاه با جزئیات کامل با قابلیت ویرایش پروژه با نرم افزار اتوکد